Heka Ai Cập, Magi Ba Tư, druid, völva, shaman, noaidi, babalawo, thầy mo: người làm phép nhìn bằng con mắt lịch sử và nhân học.
Người làm phép trong các nền văn minh
Người làm phép Ai Cập cổ thường là thầy tư tế đọc kinh giữ cuộn giấy cói lời khấn; sức mạnh họ dùng là heka, vừa là thần vừa là năng lực tạo tác bằng lời.
Người làm phép trong các nền văn minh
Magi là tầng lớp tư tế của người Media và Ba Tư cổ, lo cúng tế và giải mộng; người Hy Lạp gọi họ là magos, từ đó sinh ra chữ magia rồi magic của phương Tây.
Người làm phép trong các nền văn minh
Druid là tư tế, thầy dạy và quan toà của người Celt ở Gaul và Britain; ta biết họ chủ yếu qua Caesar quyển 6 và cảnh Pliny tả cắt tầm gửi bằng liềm vàng.
Người làm phép trong các nền văn minh
Völva là nữ tiên tri lưu động thời Viking; Saga Erik Đỏ chương 4 tả bà Thorbjörg ở Greenland, áo choàng xanh, gậy núm đồng, hát lễ seiðr giữa mùa đói kém.
Người làm phép trong các nền văn minh
Chữ shaman gốc tiếng Evenk ở Siberia, chỉ người hành lễ của cộng đồng; nó vào tiếng Nga thế kỷ 17 qua Avvakum, rồi qua Witsen, Eliade thành thuật ngữ toàn cầu.
Người làm phép trong các nền văn minh
Babalawo là người hành lễ Ifá của người Yoruba, thuộc lòng kho thơ chia thành 256 odù; UNESCO công bố Ifá năm 2005 và đưa vào Danh sách đại diện năm 2008.
Người làm phép trong các nền văn minh
Âm dương liêu là cơ quan triều đình Nhật lập theo luật Taihō 701, lo xem điềm, thiên văn, làm lịch và giữ giờ bằng đồng hồ nước, tồn tại tới khi bị bỏ năm 1870.
Người làm phép trong các nền văn minh
Āšipu là thầy trừ tà có học ở Babylon và Assyria, dùng lời chú, nghi lễ Maqlû thiêu hình nhân và cẩm nang chẩn đoán Sakikkû, làm việc cạnh thầy thuốc asû.
Người làm phép trong các nền văn minh
Cunning folk là những người làm phép dân gian ở làng quê châu Âu, nhất là Anh thế kỷ 16–19, được nhờ tìm đồ mất, chữa bệnh và hoá giải bùa hại theo niềm tin xưa
Người làm phép trong các nền văn minh
Then, pụt, tào của người Tày – Nùng, mo của người Mường, Thái, thầy cúng Dao, H'Mông, bà Pajau người Chăm: người hành lễ là nghệ nhân và trí nhớ của cộng đồng.
