Omamori là bùa hộ mệnh của Nhật Bản, thường là một túi vải gấm nhỏ có dây buộc, được các đền Thần đạo và chùa Phật giáo trao cho người đến viếng. Bên trong túi có một mảnh giấy hoặc gỗ ghi tên vị thần, lời cầu hay chữ thiêng của đền chùa đó. Mỗi omamori gắn với một mong ước cụ thể, như đi đường bình an, học hành đỗ đạt, sinh nở thuận lợi, và theo tập tục thường được mang về đền sau khoảng một năm.
Chữ omamori nghĩa là gì
Gốc của từ là động từ mamoru, "che chở", "bảo vệ". Thêm tiền tố kính ngữ o, ta có omamori, "vật che chở". Chữ Hán viết là 御守 hoặc お守り.
Omamori là một trong nhiều loại vật thiêng nhận được ở đền chùa Nhật. Hai loại hay đi chung với nó là ofuda, tấm bùa giấy hoặc gỗ để thờ trong nhà, và ema, tấm gỗ nhỏ người ta viết điều ước rồi treo lại ở đền. Khác biệt dễ nhớ: ofuda để ở nhà, ema để lại đền, còn omamori thì mang theo người.
Bên trong túi có gì, và vì sao không nên mở
Lớp vải gấm bên ngoài chỉ là bao. Phần quan trọng là thứ bên trong, gọi chung là "lõi": thường là một mảnh giấy gấp hoặc thẻ gỗ mỏng ghi tên vị thần (với đền Thần đạo), tên Phật hoặc Bồ Tát, câu kinh hay chữ chú (với chùa), có khi đóng dấu đỏ của đền chùa.
Tập tục chung là không mở túi ra xem. Người Nhật hiểu lõi bên trong là nơi sức che chở trú ngụ, mở ra là làm mất đi sự linh thiêng ấy. Lời dặn này được truyền miệng rộng rãi và nhiều đền chùa cũng nhắc lại. Với người ngoài, đây là chi tiết đáng tôn trọng như một quy ước văn hoá, giống như không chạm vào đồ thờ ở nhà người khác.
Mỗi omamori một mong ước
Chữ thêu trên mặt túi cho biết omamori dành cho việc gì. Một số loại thường gặp:
| Chữ trên túi (cách đọc) | Nghĩa | Thường cho ai |
|---|---|---|
| 交通安全 (kōtsū anzen) | An toàn giao thông | Người lái xe, treo trong ô tô |
| 学業成就 (gakugyō jōju) | Thành tựu học tập | Học sinh, sinh viên mùa thi |
| 合格祈願 (gōkaku kigan) | Cầu đỗ | Người sắp thi tuyển |
| 安産 (anzan) | Sinh nở bình an | Phụ nữ mang thai |
| 縁結び (en-musubi) | Kết duyên | Người mong gặp ý trung nhân, hoặc mong các mối quan hệ tốt |
| 商売繁盛 (shōbai hanjō) | Buôn bán thịnh vượng | Chủ cửa hàng |
| 厄除け (yakuyoke) | Tránh vận hạn | Người ở tuổi được coi là "năm hạn" (yakudoshi) |
| 健康祈願 (kenkō kigan) | Cầu sức khoẻ | Người lớn tuổi, người đang bệnh |
Ngoài các loại chung, nhiều đền có omamori riêng gắn với vị thần hay câu chuyện của chính đền. Các đền Tenmangū thờ Sugawara no Michizane, một học giả và quan chức thời Heian được tôn làm thần học vấn, nổi tiếng với omamori học tập; đền Dazaifu Tenmangū ở Fukuoka và Kitano Tenmangū ở Kyoto đông học sinh tới trước mùa thi. Có đền gắn với nghề nghiệp, có đền gắn với thể thao, và ngày nay có cả omamori cho người làm công nghệ thông tin ở vài đền gần khu điện tử Akihabara.
"Nhận" chứ không "mua"
Người đến đền đưa một khoản tiền và cầm omamori về, nhìn bề ngoài giống như mua hàng. Nhưng đền chùa Nhật thường không dùng chữ "bán". Họ gọi khoản tiền ấy là lễ vật dâng thần (hatsuhoryō) hoặc lễ cúng, và người đến được "nhận" (ukeru, itadaku) omamori. Quầy trao bùa gọi là juyosho, "nơi trao nhận".
Đây không chỉ là chuyện chữ nghĩa. Cách gọi ấy giữ cho omamori ở vị trí vật thiêng chứ không phải món hàng, và ở Nhật khoản dâng này thường được xếp vào hoạt động tôn giáo chứ không phải buôn bán. Người nước ngoài tới đền vẫn nhận omamori bình thường; hiểu chữ "nhận" giúp ta cư xử cho phải phép.
Một năm rồi trả lại: vòng đời của omamori
Theo tập tục phổ biến, omamori có hiệu lực khoảng một năm, hoặc tới khi mong ước đã thành (thi xong, sinh con xong). Sau đó người ta mang nó về lại đền chùa đã nhận, hoặc một nơi gần nhà, bỏ vào thùng thu nhận đặt sẵn. Đền chùa sẽ đốt các bùa cũ trong một nghi lễ, thường gọi là otakiage hoặc dondo-yaki, hay diễn ra vào khoảng giữa tháng Giêng, dịp "Tết nhỏ" (koshōgatsu), cùng với đồ trang trí năm mới.
Chi tiết này cho thấy người Nhật không coi omamori là vật sở hữu vĩnh viễn, mà là vật "mượn" sức che chở trong một khoảng thời gian, rồi trả lại cho đúng nơi. Đầu năm mới, người ta lại tới đền viếng lần đầu (hatsumōde), trả bùa cũ, nhận bùa mới. Vòng ấy lặp lại mỗi năm.
Đeo omamori ở đâu
- Buộc vào cặp sách, túi xách, ba lô.
- Treo trong ô tô, gần gương chiếu hậu.
- Bỏ trong ví, móc vào điện thoại.
- Đặt ở bàn học, đầu giường.
Không có quy định cứng. Điều người ta để ý là giữ omamori sạch sẽ, không để chỗ bẩn, không ném lung tung.
Mang nhiều omamori cùng lúc có được không
Đây là câu người nước ngoài hay hỏi, và cả người Nhật cũng hay đùa: lỡ các vị thần của nhiều đền khác nhau "ghen" với nhau thì sao? Lời đồn ấy có thật trong dân gian, nhưng nhiều đền chùa khi được hỏi đều nói rằng mang nhiều omamori không có gì sai, vì Thần đạo vốn quan niệm có rất nhiều vị thần cùng tồn tại. Người Nhật bình thường cũng hay có vài chiếc: một chiếc học tập trên cặp, một chiếc giao thông trong xe, một chiếc sức khoẻ bà tặng. Điều được nhắc nhiều hơn là thái độ: giữ gìn cẩn thận và trả lại đúng lúc, thay vì để omamori cũ bám bụi trong ngăn kéo.
Omamori như một hiện vật văn hoá
Nhìn bằng con mắt bảo tàng, omamori kể khá nhiều về Nhật Bản:
- Sự hoà trộn Thần đạo và Phật giáo: cả đền lẫn chùa đều trao omamori, cùng hình thức túi gấm, chỉ khác nội dung lõi. Đó là di sản của hàng nghìn năm hai tín ngưỡng sống chung.
- Nghề dệt và thiết kế: túi omamori dùng gấm, chỉ kim tuyến, màu sắc và hoa văn riêng của từng đền. Nhiều người sưu tầm chính vì vẻ đẹp ấy.
- Đời sống thường ngày: danh mục omamori đổi theo thời đại. Omamori an toàn giao thông chỉ xuất hiện khi xã hội có nhiều ô tô; omamori cho thiết bị điện tử là chuyện rất gần đây. Đọc danh mục bùa của một đền là đọc nỗi lo của người đương thời.
Bảo tàng ở Nhật không phải nơi tốt nhất để xem omamori, vì đây là vật đang sống trong đời thường. Chỗ xem chuẩn nhất chính là quầy juyosho của đền chùa. Những nơi đông người viếng và có danh mục bùa phong phú: đền Meiji Jingū ở Tokyo, đền Fushimi Inari Taisha ở Kyoto, chùa Sensō-ji ở Asakusa, các đền Tenmangū kể trên. Nếu đến, hãy để ý cách người Nhật cúi chào trước cổng torii, rửa tay ở chỗ nước trước khi vào, rồi mới tới quầy nhận bùa.
Câu hỏi thường gặp
Omamori là gì?
Omamori là bùa hộ mệnh của Nhật Bản, thường là túi vải gấm nhỏ do đền Thần đạo hoặc chùa Phật giáo trao cho người viếng. Bên trong có giấy hoặc gỗ ghi tên thần, Phật hay lời cầu. Mỗi loại omamori gắn với một mong ước cụ thể như học hành, an toàn giao thông, sinh nở.
Có được mở omamori ra xem không?
Theo tập tục, không nên mở. Người Nhật tin phần lõi bên trong là nơi sức che chở trú ngụ, mở ra sẽ làm mất sự linh thiêng. Người ngoài nên tôn trọng quy ước này như tôn trọng đồ thờ.
Omamori dùng được bao lâu?
Theo tập tục phổ biến là khoảng một năm hoặc tới khi điều mong ước đã thành. Sau đó người ta mang trả lại đền chùa để được đốt trong lễ otakiage hay dondo-yaki, thường vào khoảng giữa tháng Giêng, rồi nhận bùa mới.
Omamori khác ofuda thế nào?
Omamori là bùa nhỏ mang theo người, đựng trong túi vải. Ofuda là tấm bùa giấy hoặc gỗ lớn hơn để thờ trong nhà, thường đặt trên bàn thờ thần kamidana hoặc dán trên cửa.
Người nước ngoài có được nhận omamori không?
Có. Ai đến đền chùa cũng có thể nhận omamori tại quầy juyosho bằng cách dâng một khoản lễ. Đền chùa gọi đó là nhận chứ không phải mua, nên giữ thái độ trân trọng là đủ.
