Trận Công Tôn Thắng phá phép Cao Liêm là đoạn đấu phép nổi tiếng nhất của Thuỷ hử, nằm quanh các hồi 52 đến 54 bản 100 và 120 hồi. Cao Liêm, tri phủ Cao Đường Châu, dùng yêu thuật gọi gió cát và "thần binh" làm quân Lương Sơn thua liền mấy trận. Tống Giang phải sai người đi tận Kế Châu đón Công Tôn Thắng về, và đạo sĩ "Nhập Vân Long" dùng phép sấm sét học từ thầy La chân nhân để phá phép, khiến thú dữ của Cao Liêm hoá ra chỉ là giấy cắt.
Thuỷ hử cũng có đấu phép
Người ta nhớ Thuỷ hử với Võ Tòng, Lỗ Trí Thâm, Lâm Xung, những hảo hán đánh nhau bằng sức và võ nghệ. Nhưng tiểu thuyết đời Minh này có cả một tầng phép thuật. Ngay hồi mở đầu, Hồng thái uý mở nhầm điện Phục Ma, thả ra một trăm lẻ tám ma tinh đầu thai thành 108 hảo hán. Tống Giang nhận thiên thư từ Cửu Thiên Huyền Nữ. Đới Tông buộc giáp ngựa vào chân để đi nhanh như gió. Và trong 108 người có một đạo sĩ thật thụ: Công Tôn Thắng.
Thuỷ hử được ghi là của Thi Nại Am, có bản ghi thêm La Quán Trung biên soạn; quyền tác giả vẫn còn bàn. Truyện lấy cảm hứng từ Tống Giang, một thủ lĩnh khởi nghĩa có thật cuối đời Bắc Tống được sử nhắc tới vắn tắt. Còn phép thuật, Cao Đường Châu và trận đấu dưới đây là tiểu thuyết.
Hai đối thủ
Công Tôn Thắng, "Nhập Vân Long"
Công Tôn Thắng người Kế Châu, là đạo sĩ, học phép với La chân nhân ở núi Nhị Tiên. Biệt hiệu "Nhập Vân Long" nghĩa là "rồng vào mây". Ông có mặt từ vụ cướp lễ sinh nhật (sinh thần cương) ở những hồi đầu, là một trong bảy người đầu tiên tụ về Lương Sơn. Sau đó ông xin về quê thăm mẹ và học tiếp với thầy, rồi đi lâu không về. Chính vì vắng ông mà Lương Sơn gặp khó ở Cao Đường Châu.
Cao Liêm, tri phủ biết yêu thuật
Cao Liêm là em họ của thái uý Cao Cầu, kẻ thù chung của nhiều hảo hán. Ông làm tri phủ Cao Đường Châu, có một đội "phi thiên thần binh" và biết phép làm gió đen, cát bay. Truyện kể ông mang theo kiếm phép và một tấm bài đồng có khắc chữ phép, khi gõ lên thì gió nổi, cát bay, rồi từ trong đám khói hiện ra hổ, báo, sói và quái thú lao vào trận.
Vì sao Lương Sơn đánh Cao Đường Châu
Ở hồi 52, Sài Tiến, người từng che chở nhiều hảo hán, tới Cao Đường Châu thăm chú. Em vợ Cao Liêm là Ân Thiên Tích ỷ thế đòi chiếm vườn nhà chú của Sài Tiến. Lý Quỳ đi theo, nóng tính, ra tay với Ân Thiên Tích rồi bỏ trốn. Sài Tiến bị bắt giam thay. Tin về Lương Sơn, Tống Giang kéo quân tới cứu.
Diễn biến trận đấu phép
Lương Sơn thua vì phép
Trận đầu, Tống Giang dàn quân đối mặt. Cao Liêm gõ bài đồng, gió cát nổi lên, thú dữ hiện ra, quân Lương Sơn vỡ chạy. Tống Giang có học được một số phép trong thiên thư Cửu Thiên Huyền Nữ trao, đem ra dùng, chặn được một lần. Nhưng Cao Liêm đổi cách, đánh úp ban đêm bằng thần binh, và Tống Giang thua nặng. Quân sư Ngô Dụng nói thẳng: phép phải lấy phép phá, muốn thắng phải có Công Tôn Thắng.
Đi Kế Châu đón người
Hồi 53 là một đoạn đường hài hước. Tống Giang sai Đới Tông, người đi nhanh nhất, cùng Lý Quỳ lên Kế Châu. Lý Quỳ ăn chay không quen, cãi nhau dọc đường, bị Đới Tông dùng phép thần hành chọc cho chạy không dừng được. Tìm được Công Tôn Thắng, nhưng La chân nhân không cho trò xuống núi. Lý Quỳ nổi nóng làm liều với La chân nhân, và hoá ra thứ bị chém chỉ là ảo ảnh; vị chân nhân còn chơi lại Lý Quỳ một vố, cho anh ta bay lên trời rồi rơi xuống tận một nơi xa lạ.
Đoạn này là một trận đấu phép thu nhỏ, nhưng là đấu giữa một ông đạo sĩ già và một anh hùng chỉ có sức. Ông lão thắng mà không làm ai đau, chỉ để Lý Quỳ hiểu thế nào là kính người. Cuối cùng La chân nhân cho Công Tôn Thắng xuống núi, và truyền cho trò phép "Ngũ lôi thiên cương chính pháp" để đối phó.
Phá phép ở Cao Đường Châu
Hồi 54, trận chính diễn ra. Cao Liêm lại gõ bài đồng, gió cát lại nổi, đàn thú dữ lại xông ra. Công Tôn Thắng rút kiếm cổ, chỉ lên trời, đọc chú. Một luồng sáng toả ra, gió đổi chiều, và đàn thú dữ rơi lả tả xuống trước trận. Quân Lương Sơn chạy tới xem: tất cả chỉ là hổ báo cắt bằng giấy trắng.
Chi tiết "thú dữ bằng giấy" này là chỗ đắt nhất của trận đấu. Phép của Cao Liêm nhìn rất đáng sợ, nhưng gốc rễ là một mẹo hình nhân. Khi gặp người hiểu phép, nó lộ ra đúng bản chất.
Cao Liêm còn cố đánh thêm. Đêm sau, thần binh lại đánh úp nhưng rơi vào mai phục do Công Tôn Thắng tính trước. Cuối cùng Cao Liêm cưỡi mây bỏ chạy; Công Tôn Thắng dùng phép làm ông ta rơi xuống, và tướng Lương Sơn bắt được, Cao Liêm đền tội. Lý Quỳ được thả dây xuống giếng sâu cứu Sài Tiến lên. Cao Đường Châu bị chiếm.
Những lần Công Tôn Thắng đấu phép khác
| Đối thủ | Ở đâu | Kết cục |
|---|---|---|
| Cao Liêm | Cao Đường Châu | Phá phép thú giấy, chiếm được thành, cứu Sài Tiến |
| Phàn Thuỵ, "Hỗn Thế Ma Vương" | Núi Mang Đãng | Công Tôn Thắng bày trận theo bát quái, Phàn Thuỵ thua, quy phục và theo học phép |
| Kiều Đạo Thanh | Phần đánh Điền Hổ (chỉ có ở bản 120 hồi) | Thua phép, được Công Tôn Thắng thu làm đệ tử |
Bảng cho thấy một khuôn quen: Công Tôn Thắng hiếm khi diệt đối thủ có phép, ông thường khuất phục rồi thu nhận họ. Phần Điền Hổ, Vương Khánh chỉ có ở bản 120 hồi, do người đời sau thêm vào, nên chi tiết về Kiều Đạo Thanh không có ở bản 100 hồi hay bản 70 hồi của Kim Thánh Thán.
Đọc trận Cao Đường Châu cho đúng tinh thần
- Phép đi theo người có thầy. Tống Giang có thiên thư mà vẫn thua, vì ông là lãnh tụ chứ không phải người học phép. Công Tôn Thắng thắng vì có thầy, và còn phải về học thêm.
- Phép đáng sợ có thể rỗng ruột. Thú giấy là ẩn dụ rất rõ: nhiều thứ trông ghê gớm chỉ cần gặp đúng người là tan.
- Đường đi đón người quan trọng không kém trận đấu. Cả một hồi dành cho chuyến đi Kế Châu, và chính lúc đó Lý Quỳ, kẻ gây ra vụ này, học được bài học khiêm tốn.
Về sau, đến đoạn cuối truyện, Công Tôn Thắng là một trong số ít hảo hán xin rời đi đúng lúc, về núi theo thầy tu đạo, và nhờ thế tránh được kết cục buồn của nhiều anh em. Người đọc thường xem đó là phần thưởng của một người biết lúc nào nên dừng.
Đọc và xem thêm
- Bản gốc: Thuỷ hử hồi 52 đến 54 (bản 100 và 120 hồi; bản 70 hồi đánh số lệch một hồi vì gộp hồi mở đầu làm "tiết tử").
- So sánh: đọc song song với Tây du ký để thấy hai lối phép khác nhau: Tây du ký là phép của tiên Phật, Thuỷ hử là phép của đạo sĩ trần gian, có thầy trò, có truyền thụ.
- Sử: Tống sử có nhắc tới Tống Giang rất ngắn trong vài truyện và bản kỷ. Đọc để thấy khoảng cách giữa vài dòng sử và một bộ tiểu thuyết hơn trăm hồi.
Câu hỏi thường gặp
Công Tôn Thắng là ai trong Thuỷ hử?
Công Tôn Thắng biệt hiệu Nhập Vân Long, người Kế Châu, là đạo sĩ học phép với La chân nhân ở núi Nhị Tiên. Ông là một trong bảy người cướp sinh thần cương và là người giỏi phép nhất trong 108 hảo hán Lương Sơn.
Cao Liêm dùng phép gì?
Cao Liêm gõ một tấm bài đồng khắc chữ phép để nổi gió đen, cát bay và gọi hổ báo quái thú từ trong khói ra, cùng một đội "phi thiên thần binh". Khi Công Tôn Thắng phá phép, thú dữ rơi xuống và hoá ra là giấy cắt.
Công Tôn Thắng phá phép Cao Liêm ở hồi nào?
Quanh hồi 52 đến 54 bản 100 và 120 hồi: hồi 52 Sài Tiến bị bắt, hồi 53 Đới Tông và Lý Quỳ đi Kế Châu đón Công Tôn Thắng, hồi 54 phá phép Cao Liêm và cứu Sài Tiến.
Vì sao Tống Giang có thiên thư mà vẫn thua Cao Liêm?
Theo truyện, Tống Giang dùng phép trong thiên thư chặn được một lần, nhưng Cao Liêm đổi cách đánh úp ban đêm và ông thua. Ngô Dụng cho rằng phải có người chuyên phép như Công Tôn Thắng mới phá được.
Trong Thuỷ hử có những ai biết phép?
Nổi bật là Công Tôn Thắng, thầy ông là La chân nhân, Đới Tông với phép thần hành, Phàn Thuỵ ở núi Mang Đãng và phía đối địch có Cao Liêm. Bản 120 hồi có thêm Kiều Đạo Thanh trong phần đánh Điền Hổ.
