Ba ván đấu phép ở nước Xa Trì là đoạn hồi 44 đến 46 Tây du ký: thầy trò Đường Tăng gặp một vương quốc nơi ba đạo sĩ Hổ Lực, Lộc Lực, Dương Lực làm quốc sư và bắt tăng nhân làm phu kéo xe. Để cứu các nhà sư, Ngộ Không nhận so tài cầu mưa, ngồi thiền trên đài cao, rồi đoán vật trong rương, và thắng cả ba. Đoạn kết, Ngộ Không khuyên nhà vua kính cả Phật lẫn Đạo, chứ không dẹp bên nào.
Nước Xa Trì và ba vị quốc sư
"Xa Trì" nghĩa là "kéo xe chậm chạp". Tên nước nói luôn nỗi khổ của các nhà sư ở đây. Theo lời kể trong hồi 44, hai mươi năm trước nước này gặp hạn lớn. Sư tăng cầu mưa không được, ba đạo sĩ từ đâu tới cầu thì mưa xuống. Nhà vua tôn họ làm quốc sư, nghe lời họ mà bắt hết tăng nhân làm nô dịch, kéo xe chở gạch đá xây đạo quán. Đến lúc thầy trò Đường Tăng qua đây, chỉ còn khoảng năm trăm sư sống sót, ngày ngày kéo xe trên dốc cát.
Ngộ Không giả làm đạo sĩ đi qua, hỏi chuyện, rồi hiện nguyên hình giải thoát các nhà sư. Đêm đó, Ngộ Không, Bát Giới và Sa Tăng lẻn vào Tam Thanh quán, ăn sạch đồ cúng và ngồi lên bệ giả làm tượng ba vị Tam Thanh, bày một trò đùa tinh quái với ba đạo sĩ. Đoạn này là hài kịch thuần tuý, nhưng nó khiến ba quốc sư hận thầy trò Đường Tăng, và sáng hôm sau mọi chuyện được đưa ra trước triều đình.
Ván thứ nhất: cầu mưa
Thầy trò Đường Tăng vào triều xin đổi điệp văn. Ba đạo sĩ tâu vua cho hai bên thi cầu mưa: ai cầu được thì người đó đúng. Đạo sĩ Hổ Lực lên đàn trước. Ông dùng lệnh bài, nói trước rằng đập lệnh lần một nổi gió, lần hai kéo mây, lần ba sấm, lần bốn chớp, lần năm mưa.
Ngộ Không không đứng chờ. Chàng bay lên trời, gặp đủ các vị lo mưa gió: thần gió, thần mây, thần sấm, thần chớp và Long Vương bốn biển. Các vị nhận lệnh từ bùa của đạo sĩ thật, nhưng Ngộ Không bảo họ dừng tay và chờ hiệu lệnh của mình. Kết quả là đạo sĩ đập đủ năm lần lệnh bài mà trời vẫn trong.
Tới lượt bên Đường Tăng, Ngộ Không giao hẹn với các thần bằng cây gậy: gậy chỉ lên lần thứ nhất thì gió, lần hai thì mây, lần ba sấm chớp, lần bốn mưa, lần năm tạnh. Mưa đổ xuống đủ thấm khắp thành, đúng lúc gậy đưa lên thì tạnh. Ván này vui ở chỗ cả hai bên đều không hô mưa gió bằng sức mình. Cái họ tranh nhau thật ra là quyền ra lệnh cho các vị thần.
Ván thứ hai: ngồi thiền trên đài mây
Thua ván đầu, đạo sĩ Hổ Lực xin thi ngồi thiền. Người ta chồng năm mươi cái bàn thành hai đài cao, hai bên mỗi người ngồi một đài, ai ngồi lâu không động là thắng. Đường Tăng không biết cưỡi mây, Ngộ Không hoá đám mây đỡ thầy lên chỗ ngồi. Về khoản ngồi tĩnh, Đường Tăng có thừa công phu.
Đạo sĩ Lộc Lực đứng dưới thấy thế bất lợi, nhổ một sợi tóc hoá thành con rệp thả lên đầu Đường Tăng cho ngứa ngáy mà cựa. Ngộ Không hoá thân thật nhỏ bay lên, gạt con rệp đi, rồi hoá thành một con rết bò lên mũi đạo sĩ. Đạo sĩ giật mình ngã lộn khỏi đài cao, được người đỡ dậy, và ván thứ hai lại thuộc về bên Đường Tăng.
Đây là kiểu "đấu phép bằng phép nhỏ": không có sấm sét, chỉ có hai con côn trùng. Tác giả cố ý để ván so tĩnh tâm được quyết định bằng trò nghịch, như một lời giễu những ai biến tu hành thành cuộc đọ sức.
Ván thứ ba: đoán vật trong rương
Ván thứ ba gọi là "cách bản đoán vật": đặt một vật vào rương kín, hai bên đoán xem bên trong có gì. Ba lần đặt vật là ba lần Ngộ Không hoá thành con côn trùng nhỏ lọt vào rương, đổi vật bên trong, rồi về mách thầy nói đúng thứ đã bị đổi.
| Lần | Vật được đặt vào | Đạo sĩ đoán | Ngộ Không đổi thành | Đường Tăng nói |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Một bộ áo gấm trong cung | Áo gấm | Một chiếc áo rách nát | Áo rách |
| 2 | Một quả đào | Quả đào | Ăn hết, chỉ để lại hạt | Hạt đào |
| 3 | Một đạo đồng nhỏ | Đạo đồng | Cạo đầu đạo đồng thành chú tiểu | Một chú tiểu |
Lần thứ ba là cao trào: khi rương mở, chú bé bước ra trong dáng nhà sư, tay gõ mõ, miệng niệm Phật. Cả triều đình cười ồ. Đạo sĩ đoán đúng thứ người ta đặt vào, nhưng thua vì không biết thứ đó đã bị đổi. Ván này dạy một điều mà người mê lá bài sẽ thích: nhìn thấy lúc đầu chưa đủ, phải biết ván đã bị thay đổi ở giữa chừng.
Hồi kết: thách đấu liều và lời khuyên "tam giáo"
Thua cả ba ván, ba đạo sĩ không chịu, xin đọ những phép liều hơn mà họ tự tin. Truyện kể phần này khá dữ dội, nhưng ý chính đơn giản: mỗi lần đọ, Ngộ Không đều thoát nhờ thân thể đã luyện qua lò Bát quái, còn ba đạo sĩ thì phép không giữ được mình. Lần lượt cả ba thua và hiện nguyên hình: một con hổ, một con hươu, một con linh dương. Hoá ra "Hổ Lực", "Lộc Lực", "Dương Lực" chính là tên loài của họ.
Nhà vua lúc ấy mới tỉnh ra. Nhưng Ngộ Không không xúi vua đuổi đạo sĩ. Chàng khuyên vua từ nay "ba giáo về một", vừa kính tăng, vừa kính đạo, lại nuôi dưỡng người tài. Đây là ý rất quen của văn hoá đời Minh: Nho, Phật, Đạo cùng tồn tại, và cái xấu nằm ở kẻ dùng danh tôn giáo để hại người, không nằm ở tôn giáo.
Đọc đoạn Xa Trì như thế nào cho đúng
Đây là tiểu thuyết, không phải sử
Không có nước Xa Trì trong sử liệu. Hành trình thật của nhà sư Huyền Trang (602–664) được ghi trong Đại Đường Tây vực ký và trong tiểu sử do đệ tử chép, đi qua các vùng Cao Xương, Quy Tư, Samarkand, rồi vào Ấn Độ. Nhiều nước trong Tây du ký mang tên hư cấu, đặt cho hợp với yêu quái của từng chặng.
Có phải truyện "bài Đạo giáo"?
Người đọc nhanh hay nghĩ đoạn này chê đạo sĩ. Đọc kỹ thì không đúng hẳn. Ba vị quốc sư là yêu tinh đội lốt đạo sĩ. Trong cùng tiểu thuyết, Thái Thượng Lão Quân, một nhân vật Đạo giáo, đứng về phía trật tự và giúp bắt Ngộ Không ở hồi 6. Lời khuyên cuối của Ngộ Không cũng là giữ cả hai đạo. Học giới thường đọc Tây du ký như truyện pha trộn tam giáo, chứ không như văn bản chống một tôn giáo.
Bài học về cấu trúc so tài
- Ván 1 thắng nhờ quyền chỉ huy: người ra lệnh được thần linh, không phải người mạnh phép nhất.
- Ván 2 thắng nhờ phòng thủ: bên Đường Tăng chỉ cần ngồi yên, Ngộ Không lo chặn phá đám.
- Ván 3 thắng nhờ thông tin: biết thứ trong rương đã bị đổi.
Ba ván, ba loại sức mạnh khác nhau. Đây là lý do đoạn Xa Trì thường được dựng thành tập riêng trên phim, và cũng là lý do người thiết kế bộ bài phép thích nó: mỗi lượt đấu đòi một kiểu lá khác.
Xem và đọc thêm
- Bản gốc: Tây du ký bản 100 hồi, hồi 44 đến 46. Để ý các câu đối tiêu đề hồi: tác giả hay gọi Ngộ Không là "tâm viên", con vượn của tâm, gợi rằng cả chuyến đi cũng là chuyện tu tâm.
- Phim: Tây du ký 1986 của Đài CCTV có tập về nước Xa Trì, dựng cảnh đài thiền và rương đoán vật khá sát truyện; phần thách đấu liều được làm nhẹ đi.
- Đại Đường Tây vực ký: đọc song song để thấy con đường thật của Huyền Trang khác xa tiểu thuyết ra sao. Có bản dịch tiếng Việt.
Câu hỏi thường gặp
Nước Xa Trì trong Tây du ký ở hồi mấy?
Đoạn nước Xa Trì kéo dài từ hồi 44 đến hồi 46 bản 100 hồi. Hồi 44 kể cảnh nhà sư kéo xe, hồi 45 là đêm ở Tam Thanh quán và ván cầu mưa, hồi 46 là ngồi thiền, đoán vật và kết cục của ba quốc sư.
Ba đạo sĩ nước Xa Trì là con gì?
Hổ Lực đại tiên là hổ, Lộc Lực đại tiên là hươu, Dương Lực đại tiên là linh dương. Tên của họ đã nói trước nguyên hình, và họ hiện nguyên hình khi thua những ván thách đấu cuối cùng.
Tôn Ngộ Không thắng ván cầu mưa bằng cách nào?
Ngộ Không bay lên trời bảo thần gió, thần mây, thần sấm, thần chớp và Long Vương dừng tay khi đạo sĩ ra lệnh. Đến lượt mình, chàng dùng gậy làm hiệu nên mưa gió xuống đúng từng lần chỉ gậy.
Ván đoán vật trong rương ở nước Xa Trì diễn ra thế nào?
Ngộ Không hoá côn trùng nhỏ lọt vào rương đổi đồ: áo gấm thành áo rách, quả đào thành hạt đào, đạo đồng thành chú tiểu. Đạo sĩ đoán đúng thứ ban đầu nên thua, còn Đường Tăng nói đúng thứ đã bị đổi.
Đoạn Xa Trì có ý chê Đạo giáo không?
Không hẳn. Ba quốc sư là yêu tinh đội lốt đạo sĩ, và Ngộ Không kết thúc bằng lời khuyên nhà vua kính cả tăng lẫn đạo. Tây du ký thường được đọc là truyện pha trộn ba giáo Nho, Phật, Đạo.
