Kim Giác và Ngân Giác là hai yêu vương ở động Liên Hoa, núi Bình Đỉnh, trong hồi 32 đến 35 Tây du ký. Vũ khí đáng sợ nhất của họ là chiếc hồ lô tử kim: gọi tên ai, người đó đáp lại là bị hút vào. Ngộ Không thắng không bằng gậy mà bằng mẹo đổi tên và đổi bảo bối, rồi cuối truyện mới lộ ra hai yêu vương là đồng tử trông lò của Thái Thượng Lão Quân.
Bối cảnh: một ngọn núi được báo trước là hiểm
Chặng này bắt đầu sau khi Ngộ Không trở lại với thầy (sau vụ Bạch Cốt Tinh và nước Bảo Tượng). Thầy trò tới núi Bình Đỉnh thì gặp một tiều phu đứng bên đường báo trước: trong núi có hai yêu ma, đã vẽ sẵn hình thầy trò Đường Tăng để chờ bắt. Tiều phu ấy là Nhật Trực công tào, một vị thần trực ngày, hiện xuống cảnh báo.
Ngộ Không sai Bát Giới đi tuần núi. Bát Giới lười, ngủ một giấc trong bụi, rồi trên đường về còn tập trước câu nói dối với thầy: núi đá, động đá, cửa sắt… Ngộ Không hoá con sâu nhỏ bám theo nghe hết. Đây là một trong những đoạn hài nhất về Bát Giới, nhưng nó cũng là mở đầu cho chủ đề cả chặng: lời nói ra miệng, và việc ai tin lời ai.
Năm món bảo bối của động Liên Hoa
Hai yêu vương giữ năm món đồ mà về sau mới biết đều là đồ của Thái Thượng Lão Quân. Bảng dưới theo các bản dịch phổ biến; tên gọi có thể khác chút ít.
| Bảo bối | Công dụng trong truyện | Gốc gác (theo lời Lão Quân) |
|---|---|---|
| Hồ lô tử kim hồng | Gọi tên, ai đáp là bị hút vào, dán bùa lại thì người trong đó dần tan | Đồ đựng kim đan |
| Tịnh bình dương chi ngọc | Cùng phép với hồ lô | Bình đựng nước |
| Thất tinh kiếm | Kiếm báu dùng khi giao đấu | Kiếm luyện ma |
| Quạt Ba Tiêu | Quạt ra lửa | Quạt lửa lò |
| Dây Hoảng Kim | Trói người, đọc chú siết chặt hoặc nới ra | Dây thắt lưng |
Lưu ý: chiếc quạt Ba Tiêu ở đây khác với quạt Ba Tiêu của Thiết Phiến Công Chúa ở núi Hoả Diệm (hồi 59 đến 61). Cùng tên, khác chủ, khác chặng.
Diễn biến cuộc đấu trí đấu phép
Bị đè dưới ba ngọn núi
Ngân Giác giả làm đạo sĩ bị thương nằm bên đường để Đường Tăng thương mà nhờ Ngộ Không cõng. Đang cõng, Ngộ Không bị yêu vương dùng phép dời núi đè xuống, lần lượt ba ngọn núi lớn, tới ngọn thứ ba thì không cựa nổi. Trong lúc đó Ngân Giác bắt Đường Tăng, Bát Giới, Sa Tăng về động. Thổ địa và sơn thần quanh vùng sợ Ngộ Không, phải tới dời núi cho chàng ra.
Hồ lô "đựng được cả trời"
Biết Ngộ Không đã thoát, hai yêu sai hai tiểu yêu là Tinh Tế Quỷ và Linh Lợi Trùng mang hồ lô và tịnh bình đi bắt. Ngộ Không hoá thành một đạo sĩ già chặn đường, khoe rằng mình cũng có một hồ lô, nhưng hồ lô của mình đựng được cả trời. Hai tiểu yêu đòi xem.
Ngộ Không nhổ sợi lông hoá thành hồ lô giả, rồi lên trời xin Ngọc Hoàng giúp. Na Tra mượn lá cờ đen che kín mặt trời, mặt trăng và sao trong chốc lát. Dưới đất tối om. Hai tiểu yêu tưởng trời đã bị đựng vào thật, vội đổi cả hai bảo bối thật lấy chiếc hồ lô "thần kỳ" kia. Lúc trời sáng lại, Ngộ Không đã đi mất cùng hai món đồ quý.
Đây là đoạn thuần mẹo: không có phép nào đánh trúng ai. Ngộ Không thắng nhờ dựng một màn trình diễn, giống như người đánh lừa đối thủ bằng một lá bài trông có vẻ mạnh.
Mẹo đảo chữ với cái tên
Phần nổi tiếng nhất là khi Ngộ Không đến trước cửa động thách đánh. Ngân Giác đem hồ lô ra, gọi tên. Ngộ Không nghĩ: nếu mình xưng tên giả thì yêu có gọi cũng không sao. Chàng lần lượt xưng những cái tên đảo chữ của chính mình: "Tôn Hành Giả", "Giả Hành Tôn", "Hành Giả Tôn". Nhưng hồ lô không quan tâm tên thật hay giả. Ai đáp lời là bị hút.
Ngộ Không bị hút vào. Ở bên trong, chàng giả kêu như đang tan dần, dụ yêu vương mở nắp ra xem, rồi hoá thành con vật nhỏ bay ra, nhân tiện tráo hồ lô thật bằng một hồ lô giả. Khi có hồ lô thật trong tay, chàng quay lại gọi đúng tên Ngân Giác. Ngân Giác đáp, và lần này đến lượt yêu vương bị hút vào. Kim Giác sau đó cũng thua theo cách gần giống, với chiếc tịnh bình.
Trình tự chi tiết của các lần tráo đổi khá rối, và các bản rút gọn hay gộp lại. Ai muốn đếm chính xác bao nhiêu lần đổi tên, đổi bình thì nên đọc trọn hồi 33 đến 35 trong bản đủ.
Ngộ Không đóng vai mẹ của yêu vương
Xen giữa là đoạn hai yêu sai người đi rước mẹ, một bà cáo già ở động Áp Long, tới ăn thịt Đường Tăng. Ngộ Không chặn đường, rồi tự hoá thành bà mẹ để vào động. Hai yêu quỳ lạy chào mẹ, nghĩa là quỳ lạy Ngộ Không. Bát Giới bị treo trong động nhìn thấy cái đuôi khỉ lòi ra và bật cười, suýt làm lộ. Tác giả rất thích mô-típ "cái đuôi tố cáo", từ miếu thổ địa có cột cờ ở hồi 6 tới đây.
Hai đồng tử của Lão Quân và người "mượn" họ
Khi hai yêu đều đã nằm trong hồ lô và tịnh bình, Thái Thượng Lão Quân xuất hiện đòi người. Ông cho biết đó là hai đồng tử, một trông lò vàng, một trông lò bạc, trộm bảo bối trốn xuống trần. Thêm một chi tiết khiến Ngộ Không bực: theo lời Lão Quân, chính Quan Âm đã ba lần hỏi mượn hai đồng tử để thử lòng thầy trò Đường Tăng.
Ngộ Không trả đồ, Lão Quân mở nắp, hai làn khí tiên bay ra hoá lại thành hai đồng tử. Chàng còn càu nhàu rằng Bồ Tát hứa giúp mà lại sai yêu ra cản. Đây là một trong những chỗ Tây du ký cho thấy rõ nhất ý tưởng "tám mươi mốt nạn" là bài thi được sắp đặt từ trên.
Vì sao "gọi tên mà đáp" là một phép đáng sợ
Hồ lô của Kim Giác, Ngân Giác không đánh, không trói. Nó chỉ cần nạn nhân làm một việc tự nhiên nhất: trả lời khi bị gọi. Ý tưởng tên gọi có sức mạnh xuất hiện ở rất nhiều nền văn hoá:
- Nhiều truyện dân gian châu Âu có nhân vật bị khuất phục khi đối phương đoán ra tên thật, như truyện Rumpelstiltskin do anh em Grimm chép.
- Trong tục kiêng tên ở nhiều nơi Á Đông, kể cả Việt Nam, người ta tránh gọi tên thật của vua, của người bề trên, có nơi đặt tên xấu cho trẻ con để "ma quỷ không để ý".
- Ở Tây du ký, chuyện ngược lại mới hay: tên giả cũng không cứu được. Cái bị bắt là hành động đáp lời, không phải cái tên.
Cách đọc này giải thích vì sao Ngộ Không thắng: không phải chàng có cái tên an toàn hơn, mà vì chàng chiếm được bảo bối và trở thành người gọi. Trong một cuộc đấu bằng luật chơi của đối phương, người thắng là người giành được quyền đặt câu hỏi.
Đọc và xem thêm
- Bản gốc: Tây du ký bản 100 hồi, hồi 32 đến 35. Đọc liền bốn hồi sẽ thấy nhịp truyện như một chuỗi ván đấu: dời núi, đổi hồ lô, đổi tên, đóng giả mẹ, và cuối cùng là chủ nhân bảo bối xuất hiện.
- Phim: Tây du ký 1986 có tập về động Liên Hoa; đây cũng là đoạn hay được làm thành tranh truyện cho thiếu nhi vì ít cảnh dữ.
- So sánh: đọc song song với đoạn núi Hoả Diệm (hồi 59 đến 61) để thấy hai chiếc quạt Ba Tiêu khác nhau, và đoạn Thanh Ngưu tinh (hồi 50 đến 52), nơi Ngộ Không lại gặp một bảo bối khác của Lão Quân là chiếc vòng Kim cương trác.
Câu hỏi thường gặp
Kim Giác Ngân Giác là ai trong Tây du ký?
Là hai yêu vương ở động Liên Hoa, núi Bình Đỉnh, trong hồi 32 đến 35. Cuối truyện Thái Thượng Lão Quân cho biết họ là hai đồng tử trông lò vàng và lò bạc của ông, trộm bảo bối xuống trần.
Hồ lô của Kim Giác Ngân Giác có phép gì?
Hồ lô tử kim hồng gọi tên ai, người đó đáp lời là bị hút vào bên trong; dán bùa lại thì người bị hút sẽ dần tan. Tịnh bình dương chi ngọc có phép tương tự.
Tôn Ngộ Không xưng tên gì khi bị hồ lô gọi?
Ngộ Không đảo chữ tên mình thành những cái tên như "Giả Hành Tôn", "Hành Giả Tôn" vì nghĩ tên giả thì không sao. Nhưng hồ lô bắt người đáp lời chứ không xét tên thật hay giả, nên chàng vẫn bị hút vào.
Ngộ Không lừa tiểu yêu đổi hồ lô bằng cách nào?
Chàng hoá đạo sĩ, khoe có hồ lô đựng được cả trời. Na Tra mượn cờ đen che mặt trời mặt trăng cho trời tối om, hai tiểu yêu tin thật nên đổi hồ lô và tịnh bình thật lấy hồ lô giả.
Vì sao Quan Âm lại để yêu quái cản đường Đường Tăng?
Theo lời Thái Thượng Lão Quân trong truyện, Quan Âm đã hỏi mượn hai đồng tử để thử lòng thầy trò thỉnh kinh. Chi tiết này cho thấy nhiều kiếp nạn trên đường là thử thách được sắp đặt sẵn.
