Một lá bài chiến thuật tốt thường có sáu phần: tên, chi phí, loại lá, minh hoạ, chữ luật và chỉ số, mỗi phần đặt đúng chỗ để người chơi đọc được trong một hai giây. Thiết kế lá bài là nghề sắp xếp thông tin trên một mảnh bìa cỡ 63 × 88 mm sao cho rõ, công bằng và không gây hiểu lầm. Phần lớn lỗi của bộ bài tự làm không nằm ở ý tưởng mà nằm ở chữ luật mơ hồ và bố cục rối.
Giải phẫu một lá bài
Các bộ bài chiến thuật hiện đại, từ bài đổi thẻ tới xây bộ bài, gần như đều dùng một bộ khung giống nhau. Thứ tự và vị trí có thể khác, nhưng các thành phần thì quen thuộc:
| Thành phần | Vị trí hay gặp | Vai trò |
|---|---|---|
| Tên lá | Trên cùng | Để gọi, để tra luật, để nhớ |
| Chi phí | Góc trên (trái hoặc phải) | Cái giá phải trả để dùng lá; mắt người chơi nhìn vào đây đầu tiên khi cân nhắc |
| Minh hoạ | Nửa trên | Tạo cảm xúc, giúp nhận ra lá từ xa |
| Dòng loại | Giữa lá, dưới tranh | Cho biết đây là sinh vật, phép, vật phẩm…; nhiều luật dựa vào loại lá |
| Chữ luật | Nửa dưới | Mô tả chính xác lá làm gì |
| Lời dẫn (flavor text) | Dưới chữ luật, chữ nghiêng | Câu văn tạo không khí, không có tác dụng luật |
| Chỉ số | Góc dưới | Sức tấn công, máu, điểm… |
| Ký hiệu bộ và độ hiếm | Cạnh lá, nhỏ | Cho biết lá thuộc đợt phát hành nào |
Cỡ 63 × 88 mm (gần 2,5 × 3,5 inch) là cỡ thẻ bài poker, được dùng cho hầu hết bài đổi thẻ. Cỡ "bridge" hẹp hơn, khoảng 57 × 89 mm, quen thuộc với bài Tây. Chọn cỡ chuẩn có lợi lớn: mua được bao bài đúng cỡ, in thử dễ, cầm quen tay.
Thứ bậc thông tin: mắt đọc gì trước
Khi một lá bài nằm trên bàn, người chơi chỉ liếc nó trong khoảnh khắc. Người thiết kế phải quyết định mắt sẽ bắt gì trước:
- Chi phí: "mình có dùng được nó không?"
- Chỉ số hoặc biểu tượng chính: "nó mạnh cỡ nào?"
- Tên và tranh: "đây là lá gì?"
- Chữ luật: chỉ đọc kỹ khi cần.
Vì vậy chi phí và chỉ số thường to, đậm, đặt ở góc, có hình nền tương phản. Chữ luật thì đủ to để đọc được khi lá nằm trên bàn cách một cánh tay, thường không dưới cỡ 7–8 point khi in.
Có một nguyên tắc cũ từ bài Tây: thông tin quan trọng nhất đặt ở góc để khi xòe bài trên tay vẫn đọc được. Chỉ số ở góc lá bài (số và chất) là một phát minh nhỏ mà quan trọng của thế kỷ 19; bài chiến thuật hiện đại thừa hưởng y nguyên ý ấy cho chi phí.
Chữ luật: viết như soạn văn bản pháp lý
Chữ luật là phần khó nhất. Một câu có hai cách hiểu sẽ sinh ra cãi nhau ở bàn, và với bộ bài in hàng triệu bản thì không sửa lại được. Các nhà thiết kế lớn vì vậy có hẳn một bộ quy tắc viết, gọi là templating: cùng một hiệu ứng thì luôn viết bằng cùng một câu.
Mấy quy tắc chữ luật nên theo
- Một động từ cho một việc. Nếu "rút" nghĩa là lấy lá từ bộ lên tay thì đừng có chỗ dùng "lấy", chỗ dùng "bốc".
- Chỉ rõ ai. "Rút một lá" là ai rút? Viết "Bạn rút một lá" hay "Mỗi người chơi rút một lá".
- Chỉ rõ khi nào. "Khi lá này vào bàn", "Đầu lượt của bạn", "Mỗi khi…" là những từ khoá thời điểm phải thống nhất.
- Dùng từ khoá cho hiệu ứng lặp lại. Nếu hai mươi lá cùng có năng lực "bay", hãy đặt từ khoá Bay và giải thích một lần trong sách luật, kèm một câu nhắc trong ngoặc trên vài lá đầu (reminder text).
- Con số viết bằng chữ số. "Rút 2 lá" đọc nhanh hơn "rút hai lá".
- Tránh phủ định kép kiểu "không thể không bị chặn".
Ví dụ sửa một câu
Bản đầu: "Khi đánh lá này, rút bài và gây sát thương bằng số đó."
Bản sửa: "Khi lá này vào bàn: bạn rút 2 lá. Gây 1 sát thương lên một mục tiêu cho mỗi lá bạn rút được theo cách này."
Bản sửa dài hơn nhưng trả lời hết các câu hỏi: ai rút, rút mấy, sát thương lên ai, tính thế nào nếu bộ bài hết.
Tên lá và lời dẫn: chỗ cho văn chương
Tên lá nên ngắn, gợi được tác dụng. Một lá hồi máu tên "Suối Ngọc" dễ nhớ hơn "Phép Hồi Phục Cấp 2". Tên cũng giúp người chơi nói chuyện với nhau: "giữ lại Suối Ngọc cho lượt sau".
Lời dẫn là câu chữ nghiêng không có tác dụng luật. Nó là chỗ kể chuyện thế giới của bộ bài: một câu ca dao chế, một lời của nhân vật, một mẩu nhật ký. Lời dẫn hay làm lá bài đáng đọc ngay cả khi không chơi. Nhưng khi chữ luật dài thì nên bỏ lời dẫn; luật luôn được ưu tiên chỗ.
Minh hoạ: nhận ra từ xa
- Bóng dáng rõ. Thu nhỏ tranh bằng móng tay mà vẫn nhận ra là gì thì đạt.
- Một chủ thể chính, nền đơn giản, không nhồi chi tiết.
- Màu báo nhóm. Nhiều bộ bài dùng màu khung để báo phe hoặc loại lá. Magic có năm màu, mỗi màu gắn với một triết lý và lối đánh riêng; người chơi nhìn màu khung là biết lá đại khái làm gì.
- Đừng chỉ dựa vào màu. Khoảng một phần nhỏ dân số, nhất là nam giới, có khó khăn phân biệt màu. Luôn kèm biểu tượng hoặc hình dạng khác nhau, như chất bài Tây dùng hình cơ, rô, chuồn, bích chứ không chỉ đỏ và đen.
- Tranh khớp với luật. Lá làm chậm đối thủ mà vẽ con báo đang lao tới là gây nhầm.
Độ phức tạp: lá phổ thông nên đơn giản
Trong bài đổi thẻ, lá phổ thông xuất hiện nhiều nhất, người mới gặp chúng nhiều nhất. Nhóm thiết kế Magic từ khoảng đầu thập niên 2010 đặt ra nguyên tắc giữ lá phổ thông đơn giản, dồn độ phức tạp sang lá hiếm, để bàn đấu của người mới không ngập chữ. Nguyên tắc này áp dụng được cho mọi bộ bài tự làm: phần lớn lá nên đọc hiểu trong một lần, chỉ một số ít lá mới có cơ chế lạ.
Làm mẫu thử và thử nghiệm
Không ai thiết kế lá bài đúng ngay lần đầu. Quy trình hay dùng:
- Viết tay lên thẻ trắng hoặc giấy cắt, chỉ có tên, chi phí, chữ luật. Chưa cần tranh.
- Cho vào bao bài cùng một lá bài thường làm lót cứng. Lá mẫu thử cầm, xáo như lá thật.
- Chơi thử với người chưa từng nghe luật. Đưa lá, không giải thích, xem họ hiểu thế nào. Chỗ họ hỏi lại là chỗ chữ luật có vấn đề.
- Ghi lại câu hỏi và sửa chữ, không sửa người chơi.
- Chỉ khi luật ổn mới làm tranh. Vẽ tranh cho lá sẽ bị bỏ là lãng phí công sức nhất.
Góc nhìn hôm nay: tự làm một bộ bài mười lá
Muốn hiểu nghề thiết kế lá bài, cách nhanh nhất là tự làm một bộ nhỏ. Thử thế này: chọn chủ đề (các vị thần trong truyện cổ, các loài chim, các phép thuật dân gian), làm mười lá với ba mức chi phí, mỗi lá một dòng luật. Chơi với một người bạn, ghi lại mọi câu hỏi "lá này nghĩa là sao". Sửa chữ cho đến khi không ai phải hỏi nữa. Lúc đó bạn đã đi qua đúng con đường mà mọi nhà thiết kế chuyên nghiệp đi.
Câu hỏi thường gặp
Một lá bài chiến thuật gồm những phần nào?
Thường có tên, chi phí, minh hoạ, dòng loại, chữ luật, lời dẫn, chỉ số và ký hiệu bộ, độ hiếm. Chi phí và chỉ số đặt ở góc cho dễ liếc, chữ luật ở nửa dưới, lời dẫn chữ nghiêng không có tác dụng luật.
Lá bài cỡ bao nhiêu là chuẩn?
Cỡ phổ biến nhất cho bài chiến thuật là khoảng 63 × 88 mm, tức cỡ thẻ bài poker. Cỡ bridge hẹp hơn, khoảng 57 × 89 mm. Chọn cỡ chuẩn giúp dễ mua bao bài và in thử.
Flavor text là gì?
Flavor text (lời dẫn) là câu văn chữ nghiêng trên lá bài, kể chuyện thế giới của bộ bài nhưng không có tác dụng luật. Khi chữ luật dài, nhà thiết kế thường bỏ lời dẫn để nhường chỗ.
Viết chữ luật trên lá bài thế nào cho rõ?
Mỗi việc dùng đúng một động từ, nói rõ ai làm và khi nào, dùng từ khoá cho hiệu ứng lặp lại, viết số bằng chữ số và tránh phủ định kép. Sau đó đưa lá cho người chưa biết luật đọc thử, chỗ họ hỏi lại là chỗ cần sửa.
Có nên dùng màu để phân biệt loại lá không?
Nên, nhưng đừng chỉ dựa vào màu vì có người khó phân biệt màu. Hãy kèm biểu tượng hoặc hình dạng khác nhau, giống bài Tây dùng hình bốn chất chứ không chỉ đỏ và đen.
