Thẻ T206 Honus Wagner là tấm thẻ bóng chày in kèm thuốc lá trong bộ T206 của American Tobacco Company, phát hành khoảng 1909–1911, nổi tiếng là thẻ bóng chày hiếm và đắt bậc nhất thế giới. Nó hiếm vì việc in thẻ Wagner bị dừng sớm, nên chỉ còn khoảng vài chục tới chừng hai trăm tấm theo các ước tính khác nhau. Lý do dừng in đến nay vẫn còn tranh cãi.
Bộ T206 là gì
T206 là bộ thẻ bóng chày lớn nhất thời kỳ thẻ thuốc lá. Thẻ được chèn trong bao thuốc của nhiều nhãn hiệu thuộc American Tobacco Company, tập đoàn mà James Buchanan Duke dựng lên năm 1890. Mặt sau mỗi thẻ in quảng cáo của một nhãn thuốc như Piedmont, Sweet Caporal, Polar Bear; cùng một cầu thủ có thể có nhiều mặt sau khác nhau, và giới sưu tầm coi mỗi tổ hợp như một biến thể riêng.
Bộ chính thường được tính là 524 thẻ. Mặt trước là chân dung cầu thủ vẽ lại từ ảnh, in màu, có viền trắng bao quanh. Vì thế T206 còn có biệt danh "White Border", bộ viền trắng. Thẻ nhỏ, cỡ chừng 37 × 67 mm, nhỏ hơn hẳn thẻ bóng chày hiện đại.
Chữ "T206" không phải tên do hãng đặt. Đó là mã trong danh mục thẻ Mỹ (American Card Catalog) của nhà sưu tầm Jefferson R. Burdick: chữ T chỉ thẻ thuốc lá thế kỷ 20, con số là thứ tự trong danh mục. Mã này được giới sưu tầm dùng tới bây giờ.
Honus Wagner là ai
Honus Wagner (1874–1955) là cầu thủ chặn ngắn (shortstop) của đội Pittsburgh Pirates, nổi tiếng ở cả đánh bóng lẫn phòng thủ. Biệt danh của ông là "The Flying Dutchman", vì gia đình gốc Đức. Năm 1936, khi Đại sảnh Danh vọng Bóng chày (Baseball Hall of Fame) bầu khoá đầu tiên, Wagner là một trong năm người được chọn, cùng Ty Cobb, Babe Ruth, Christy Mathewson và Walter Johnson.
Nghĩa là tấm thẻ của ông vốn đã đáng sưu tầm vì người trên thẻ. Sự hiếm làm phần còn lại.
Vì sao thẻ Wagner hiếm: hai giả thuyết
Thẻ Wagner được in nhưng phát hành rất ít rồi bị rút. Có hai cách giải thích phổ biến, và chưa cái nào được chứng minh dứt điểm.
Giả thuyết 1: Wagner không muốn quảng cáo thuốc lá cho trẻ em
Đây là câu chuyện được kể nhiều nhất: Wagner phản đối việc hình mình đi kèm thuốc lá, vì trẻ con sẽ mua thuốc để lấy thẻ. Câu chuyện đẹp, hợp với hình ảnh một cầu thủ đứng đắn. Nhưng các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng chính Wagner từng xuất hiện trong quảng cáo sản phẩm thuốc lá khác, nên lý do đạo đức thuần tuý khó đứng vững.
Giả thuyết 2: chuyện tiền
Cách giải thích thứ hai cho rằng Wagner không đồng ý vì hãng không trả thù lao xứng đáng cho việc dùng hình ông. Thời đó quyền dùng hình ảnh cầu thủ chưa được quy định chặt, và nhiều cầu thủ không được trả gì.
Điều chắc chắn chỉ là: thẻ ngừng in sớm, nên số lượng ít hơn rất nhiều so với các thẻ khác trong cùng bộ. Ước tính số tấm còn tồn tại dao động, thường được nêu trong khoảng 50 đến 200.
Những tấm thẻ khó tìm khác trong T206
Wagner không phải "lá khó" duy nhất. Giới sưu tầm T206 còn săn:
| Thẻ | Vì sao khó tìm |
|---|---|
| Honus Wagner | In ít, rút sớm, lý do còn tranh cãi |
| Eddie Plank | Cũng in rất ít; giả thuyết hay nhắc là bản in khắc bị hỏng |
| Sherry Magee in sai tên "Magie" | Lỗi chính tả được sửa sớm, bản lỗi còn lại ít |
| Các mặt sau hiếm | Một số nhãn thuốc chỉ in ít thẻ, nên cùng một cầu thủ mà mặt sau hiếm thì khó tìm hơn hẳn |
Bài học ở đây rất "toán bộ bài": giá trị của một tấm thẻ trong bộ không chỉ nằm ở hình in, mà ở tỷ lệ của nó so với những tấm khác. Một lỗi chính tả, một nhãn thuốc in ít, một bản khắc hỏng, đều tạo ra sự khan hiếm ngoài ý muốn.
Tấm "thẻ Gretzky" và vụ cắt mép
Trong số các thẻ Wagner, tấm nổi tiếng nhất được gọi theo tên ngôi sao khúc côn cầu Wayne Gretzky. Năm 1991, Gretzky cùng Bruce McNall, chủ đội Los Angeles Kings lúc đó, mua tấm này tại một phiên đấu giá của Sotheby's với giá 451.000 USD. Tấm thẻ trông mới bất thường so với tuổi của nó, được chấm điểm rất cao, và qua tay nhiều chủ với giá ngày càng lớn.
Về sau mới lộ chuyện. Năm 2013, Bill Mastro, người từng bán tấm thẻ này từ những năm 1980 và là một tên tuổi lớn trong giới đấu giá đồ sưu tầm thể thao, nhận tội trong một vụ án gian lận đấu giá và thừa nhận đã cắt mép tấm thẻ cho thẳng thớm trước khi bán. Cắt mép là thủ thuật làm thẻ trông như mới, và theo chuẩn của giới chấm điểm thì một thẻ bị cắt là thẻ đã bị can thiệp, không được xếp vào thang điểm thường.
Vụ này trở thành bài học lớn của nghề thẩm định thẻ: con mắt chuyên gia cũng có thể bị lừa, và một tấm thẻ "đẹp quá so với tuổi" là lý do để nghi ngờ chứ không phải để mừng.
Thị trường thẻ hiếm: lịch sử, không phải lời khuyên
Thẻ Wagner nhiều lần lập kỷ lục giá cho một tấm thẻ bóng chày. Tháng 8 năm 2022, một tấm Wagner ở tình trạng khá xấu (được chấm 2 trên thang 10) bán đấu giá được 7,25 triệu USD. Cũng trong tháng đó, một tấm Mickey Mantle bộ Topps 1952 lập kỷ lục cao hơn cho thẻ thể thao.
Những con số ấy nói về lịch sử một thị trường, không nói rằng thẻ là chỗ cất tiền an toàn. Giá thẻ hiếm phụ thuộc vào vài người mua rất giàu, vào phong trào, vào chuyện chấm điểm, và đã có những đợt lên xuống mạnh. Với hầu hết người sưu tầm, giá trị thật của thẻ là niềm vui gom bộ, câu chuyện lịch sử, và kỷ niệm. Bài này không khuyên ai mua thẻ để đầu tư.
Còn một mặt trái đáng nói: những câu chuyện tiền triệu làm trẻ em và người lớn tin rằng mở gói thẻ ngẫu nhiên là cơ hội "trúng lớn". Xác suất mở được thẻ hiếm thường rất thấp, mà tiền mua gói là tiền thật. Cha mẹ có con mê thẻ nên nói rõ chuyện này với con.
Cách người ta thẩm định một tấm T206
Thẩm định thẻ cũ thường được giao cho các công ty chấm điểm chuyên nghiệp. Họ xem bốn thứ chính:
- Góc: nhọn hay đã bo tròn, sờn.
- Mép: thẳng hay sứt, có dấu cắt không.
- Bề mặt: vết gấp, trầy, ố, vết bút.
- Căn lề: hình in có nằm giữa thẻ không.
Ngoài ra là kiểm tra thật giả: loại bìa, kỹ thuật in (thẻ cũ in thạch bản có những chấm màu đặc trưng dưới kính lúp), mặt sau, kích thước. Thẻ T206 bị in lại rất nhiều, có bản in lại hợp pháp bán làm kỷ niệm, nên một tấm Wagner "tìm thấy trong gác xép" gần như chắc chắn là bản in lại. Muốn biết chắc thì phải đưa người có chuyên môn xem tận tay.
Góc nhìn hôm nay: xem và tìm hiểu ở đâu
Bộ sưu tập của Jefferson R. Burdick tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York có một phần lớn thẻ T206, và được biết có cả một tấm Wagner. Đại sảnh Danh vọng Bóng chày ở Cooperstown, bang New York, cũng trưng bày thẻ và kỷ vật của Wagner.
Người muốn tìm hiểu kỹ có thể bắt đầu bằng:
- Đọc về Jefferson Burdick và danh mục American Card Catalog để hiểu hệ mã N, T, E.
- Xem kho số hoá thẻ của The Met: thấy được cả mặt trước lẫn mặt sau, rất hợp để học cách đọc một tấm thẻ.
- Đọc các cuốn sách về lịch sử bóng chày Mỹ đầu thế kỷ 20 để hiểu vì sao những cái tên như Cobb, Wagner, Mathewson được sùng bái.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao thẻ T206 Honus Wagner đắt như vậy?
Vì nó vừa hiếm vừa có người nổi tiếng. Thẻ bị ngừng in sớm nên chỉ còn khoảng vài chục tới chừng hai trăm tấm, trong khi Wagner là một trong năm cầu thủ đầu tiên vào Đại sảnh Danh vọng Bóng chày năm 1936.
T206 nghĩa là gì?
T206 là mã trong danh mục thẻ Mỹ của Jefferson R. Burdick. Chữ T chỉ thẻ thuốc lá thế kỷ 20, số 206 là thứ tự của bộ trong danh mục. Bộ này do American Tobacco Company phát hành khoảng 1909–1911.
Vì sao Honus Wagner không muốn in thẻ?
Chưa ai chứng minh được. Có người cho rằng ông không muốn trẻ em mua thuốc lá vì thẻ của mình, có người cho rằng ông không được trả thù lao. Việc chính Wagner từng xuất hiện trong quảng cáo thuốc lá khác làm giả thuyết thứ nhất yếu đi.
Thẻ Gretzky T206 Wagner có chuyện gì?
Đây là tấm Wagner mà Wayne Gretzky và Bruce McNall mua năm 1991 với giá 451.000 USD. Năm 2013, người từng bán nó là Bill Mastro thừa nhận đã cắt mép tấm thẻ cho đẹp trước khi bán, một can thiệp mà giới chấm điểm coi là làm thay đổi thẻ.
Làm sao biết thẻ Wagner trong nhà là thật hay giả?
Gần như mọi thẻ Wagner "tìm thấy trong nhà" đều là bản in lại, vì bản in lại rất nhiều. Muốn biết chắc phải đưa chuyên gia hoặc công ty chấm điểm thẻ xem tận tay: họ kiểm loại bìa, kiểu chấm in, kích thước và mặt sau.
