Nhà thiết kế cấm bớt lá bài khi một lá hoặc một tổ hợp lá mạnh tới mức làm mọi ván đấu na ná nhau, kết thúc quá nhanh, hoặc khiến người chơi chỉ còn một lựa chọn đúng. Với bộ bài in giấy, một khi lá đã phát hành thì không sửa được chữ, nên cấm hoặc hạn chế là công cụ mạnh nhất còn lại. Danh sách cấm của Magic: The Gathering có từ năm 1994, chỉ một năm sau khi bộ bài ra đời.
"Cân bằng" nghĩa là gì
Cân bằng không có nghĩa là mọi lá đều mạnh như nhau. Một bộ bài mà lá nào cũng ngang sức thì nhạt, vì lựa chọn chẳng còn ý nghĩa. Cân bằng tốt nghĩa là:
- Nhiều lối đánh có cơ hội thắng, không có một lối duy nhất áp đảo.
- Mỗi lá mạnh có cái giá tương xứng: chi phí cao, điều kiện khó, hoặc điểm yếu rõ.
- Người chơi có cách đối phó với chiến thuật mạnh nhất đang thịnh hành.
- Ván đấu đủ dài để cả hai bên được ra quyết định.
Hình mẫu lý tưởng là quan hệ kiểu oẳn tù tì: chiến thuật A thắng B, B thắng C, C thắng A. Khi đó không có lối đánh mạnh nhất, chỉ có lối đánh hợp với thời điểm.
Đường cong chi phí: công cụ đo sức mạnh
Hầu hết bộ bài chiến thuật dùng chi phí để cân sức mạnh. Một sinh vật 2 công 2 máu giá 2 năng lượng; muốn 4 công 4 máu thì phải trả 4. Nhà thiết kế thường có một bảng "giá chuẩn" kiểu đó, và mọi lá mới được so với bảng.
Có một phép thử đơn giản: lá "trơn". Lấy một lá có năng lực đặc biệt, bỏ hết năng lực đi, xem phần chỉ số còn lại đã đúng giá chưa. Nếu bản "trơn" đã đủ tốt mà lá còn thêm năng lực mạnh, khả năng cao là lá đó quá giá trị.
Nguy hiểm lớn nhất không phải là chỉ số cao, mà là những thứ phá vỡ chính hệ thống chi phí:
- Lá tạo thêm năng lượng (làm mọi thứ khác rẻ đi).
- Lá cho rút thêm bài mà gần như không tốn gì.
- Lá cho thêm lượt.
- Lá giảm chi phí của lá khác về 0.
Những năng lực ấy nhân sức mạnh của cả bộ bài lên, chứ không chỉ cộng thêm một chút.
Bài học từ "Power Nine" của Magic
Trong bộ đầu tiên của Magic năm 1993 có chín lá mà giới chơi gọi là Power Nine: Black Lotus, Ancestral Recall, Time Walk, Timetwister và năm lá Mox. Điểm chung: chúng đều phá hệ thống chi phí. Black Lotus cho ba năng lượng một lần rồi bỏ đi; các lá Mox cho thêm năng lượng mỗi lượt mà gần như không tốn gì; Time Walk cho thêm một lượt; Ancestral Recall rút ba lá chỉ với một năng lượng.
Những lá này không bị coi là "lỗi in" mà là lỗi định giá của thời kỳ đầu, khi chưa ai biết người chơi sẽ khai thác lá bài tới mức nào. Từ năm 1994, Magic đưa ra danh sách cấm và danh sách hạn chế: lá bị hạn chế chỉ được có một bản trong bộ bài, thay vì bốn bản như bình thường. Đến nay, ở thể thức Vintage, Power Nine vẫn thuộc danh sách hạn chế; ở thể thức Legacy thì chúng bị cấm hẳn.
Vì sao cấm thay vì sửa
Bài giấy: không thu hồi được
Lá đã in nằm trong tay hàng triệu người. Nhà sản xuất có thể ra thông báo đính chính chữ luật (errata), nhưng người chơi ở bàn chỉ thấy chữ in trên lá; đính chính nhiều quá thì lá bài nói một đằng, luật nói một nẻo. Vì vậy với bài giấy, cấm và hạn chế là con đường sạch nhất: lá vẫn còn đó cho người sưu tầm, chỉ không dùng trong thể thức thi đấu.
Bài số: sửa được, nhưng có giá
Bộ bài trên máy tính và điện thoại có thể sửa con số ngay sau một bản cập nhật. Người chơi gọi là "giảm sức mạnh" một lá. Tiện, nhưng có mặt trái: người đã bỏ công, bỏ tiền xây bộ quanh lá đó thấy như bị lấy mất. Nhiều nhà phát hành vì vậy đi kèm chính sách đền bù như cho đổi lá đã sửa lấy tài nguyên.
Những lý do thường dẫn tới lệnh cấm
| Lý do | Biểu hiện ở bàn đấu |
|---|---|
| Một lối đánh áp đảo | Phần lớn người dự giải dùng cùng một bộ bài hoặc phải xây bộ chỉ để đối phó nó |
| Thắng quá sớm | Ván kết thúc khi đối thủ chưa kịp ra quyết định nào có ý nghĩa |
| Tổ hợp vô tận | Hai, ba lá kết hợp tạo vòng lặp thắng ngay, không thể ngắt |
| Ván kéo quá dài | Một lá khiến lượt đánh kéo dài hàng chục phút, ảnh hưởng tổ chức giải |
| Trải nghiệm khó chịu | Lá khoá đối thủ không cho làm gì trong nhiều lượt |
| Rào cản người mới | Một lá đắt đỏ trở thành bắt buộc, ai không có thì không thể cạnh tranh |
Metagame: ván đấu ngoài bàn
Trong các bộ bài có thi đấu, người chơi không chỉ đấu với đối thủ trước mặt mà còn đấu với "những gì mọi người đang dùng". Người ta gọi đó là metagame. Nếu ai cũng chơi bộ bài tấn công nhanh, thì một bộ phòng thủ chậm chuyên chặn tấn công sẽ có lợi. Khi nhiều người chuyển sang phòng thủ, bộ bài khác lại lên ngôi.
Metagame lành mạnh là khi vòng xoay này còn chạy. Lệnh cấm thường ra khi vòng xoay ngừng lại: một lối đánh mạnh tới mức không bộ nào "khắc" được nó. Đây chính là quan hệ tương khắc, chỉ khác là các bên không phải năm hành mà là các bộ bài.
Xoay vòng thể thức: một cách cân bằng mềm
Bên cạnh cấm, nhiều bộ bài đổi thẻ dùng thể thức xoay vòng: chỉ các bộ phát hành gần đây mới được dùng trong thể thức chính. Lá cũ tự động rời sân chơi chính sau một thời gian. Cách này giữ cho bàn đấu luôn mới, giảm áp lực phải sở hữu hàng nghìn lá, và cho nhà thiết kế cơ hội sửa sai mà không phải cấm. Mặt trái là người chơi phải liên tục cập nhật bộ bài.
Song song, thường vẫn có những thể thức "không xoay" cho người muốn dùng lá cũ, và các thể thức này dựa nhiều hơn vào danh sách cấm.
Góc nhìn hôm nay: cân bằng bộ bài tự làm
Nếu bạn đang tự làm một bộ bài, vài thói quen của nhà thiết kế chuyên nghiệp rất đáng học:
- Lập bảng giá chuẩn trước khi viết lá: mỗi đơn vị năng lượng đổi được bao nhiêu chỉ số, một lá rút giá bao nhiêu.
- Cẩn thận với mọi thứ "tạo thêm": thêm năng lượng, thêm lá, thêm lượt.
- Thử phép "lá trơn" cho từng lá có năng lực.
- Thử để thắng, không thử để vui. Khi chơi thử, hãy cố tìm cách phá bộ bài. Người chơi thật sẽ làm thế.
- Theo dõi lá nào luôn được chọn. Lá có mặt trong mọi bộ là lá cần xem lại.
- Sửa ít một. Mỗi lần chỉ đổi một chi tiết, rồi thử lại. Đổi nhiều thứ cùng lúc thì không biết thay đổi nào có tác dụng.
Cân bằng không bao giờ xong hẳn. Mỗi lá mới thêm vào là một biến mới. Đó cũng là lý do các bộ bài lớn có đội ngũ chuyên theo dõi kết quả giải đấu và điều chỉnh danh sách cấm vài lần mỗi năm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lá bài bị cấm?
Lá bị cấm khi nó làm một lối đánh áp đảo, khiến ván đấu kết thúc quá sớm, tạo tổ hợp thắng ngay không ngắt được, hoặc gây trải nghiệm khó chịu cho đối thủ. Với bài giấy không sửa được chữ, cấm là cách sạch nhất để lấy lại cân bằng.
Lá bị hạn chế khác lá bị cấm thế nào?
Lá bị cấm không được có trong bộ bài thi đấu. Lá bị hạn chế vẫn được dùng nhưng chỉ một bản, thay vì nhiều bản như bình thường. Magic dùng cả hai danh sách từ năm 1994.
Power Nine là gì?
Power Nine là chín lá cực mạnh trong bộ đầu tiên của Magic năm 1993: Black Lotus, Ancestral Recall, Time Walk, Timetwister và năm lá Mox. Chúng đều phá hệ thống chi phí, nên đến nay vẫn bị hạn chế ở thể thức Vintage và bị cấm ở thể thức Legacy.
Metagame là gì?
Metagame là bức tranh các lối đánh mà cộng đồng đang dùng. Người chơi chọn bộ bài không chỉ theo sức mạnh riêng mà theo việc nó khắc chế được những bộ phổ biến. Metagame lành mạnh khi các lối đánh luân phiên nhau lên xuống.
Làm sao cân bằng bộ bài tự làm?
Lập bảng giá chuẩn cho chi phí, cẩn thận với mọi năng lực tạo thêm năng lượng, lá hoặc lượt, thử bỏ năng lực để xem chỉ số đã đúng giá chưa, và chơi thử với mục tiêu phá bộ bài. Mỗi lần chỉ sửa một chi tiết rồi thử lại.
